علویجه شهری از دل تاریخ

اگر چه قرائن و مداركي همچون خرابه هاي مساكن قديمي و قنوات دائر و بايري كه مدت زمان طولاني از حفر آن ميگذرد دال بر قدمت و سابقه تاريخي علويجه است ولي به علت در دسترس نبودن مدارك كتبي نمي توان در مورد قدمت آن با صراحت اظهار نظر نمود .
وجود دو نقطه ، يكي معروف به قلعه گبري كه خرابه هاي آن بر فراز يكي از تپه هاي اطراف علويجه وجود دارد و ديگري ، قلعه اي معروف به قلعه سنگي در جوار كوه امامزاده شاه شمس الدين محمد(ع) ، مي تواند نشانگر قدمت اين شهر تا قبل از ظهور اسلام باشد.
از ديگر دلايل قدمت شهر علويجه وجود خرابه هايي معروف به سرخاله است كه در آن آثار و بقاياي مساكن قديمي به خوبي مشهود است . اين محل در طول زمان به سمت شرق و به محلي كه معروف به دربند است منتقل شده . بنا به گفته اهالي ، دربند همان محلي است كه در موقع حمله افاغنه مورد هجوم آنان قرار گرفته است .
پس از خرابي دربند ، بازماندگان حمله افاغنه در دو محل ديگر سكني گزيدند كه بعدها در طول زمان به ده بالا و ده پايين معروف شد .
در ادوار تاريخي بعد (احتمالاً دوره افشايه ) به منظور امنيت ساكنين و نيز استقرار نيروهاي نظامي جهت جلوگيري از حمله مهاجمين قلعه اي معروف به قلعه نادري ساخته شد كه بقاياي آن در بافت قديمي شهر علويجه موجود است . سپس در جوار آن قلعه هاي ديگري به نام هاي قلعه كهنه و قلعه پايين بنا گرديد . در منطقه علويجه از دوره صفويه آثاري بر جاي مانده است كه از آن جمله مي توان كاروانسراي عباسي واقع در روستاي هسنيجه را نام برد .
پس از گذشت مدتي از سكونت جمعيت در داخل قلعه هاي فوق الذكر ، به دليل افزايش جمعيت و و نيز حكمفرمايي امنيت نسبي ، علويجه خارج از قلعه ها گسترش فيزيكي داشته كه بيشترين گسترش به طرف غرب صورت گرفته است. از مهمترين آثار باقيمانده در اين شهر از دوران گسترش خارج از قلعه ها مسجد بزرگ يا مسجد جامع است كه هنوز در قسمت بافت قديم علويجه وجود دارد .

وجه تسميه بخش عربستان و شهر علويجه
وجه تسميه عربستان براي اين منطقه ، به احتمال قوي اين بوده است كه عربهاي مسلماني كه براي فتح اصفهان از اين مسير آمده بودند پس از موفقيت ، عده اي از آن ها در حوالي اصفهان از جمله اين منطقه اقامت گزيدند و وجه تسميه علويجه ، نيز از اين قرار است كه سادات از اعراب و علويون همراه امام حسن مجتبي (ع) در اين مكان اقامت گزيدند و علويجه طبق اسناد معتبري كه در دسترس مي باشد ، در ابتدا علوي نام داشته است . سپس (جه) كه مخفف جاه است به آن اضافه گرديده و معنا و مفهوم با مسمايي پيدا نموده : ((مقام و جايگاه علويون و پيروان و شيعيان حضرت علي(ع)))، و در حال حاضر علوي پسوند فاميل سادات علويجه مي باشد

-------------------------------------------

فهرست ابنیه تاریخی به ثبت رسیده علویجه

6 اسفند 1386

رديف :نام اثر----- قدمت-- شماره ثبت--تاريخ ثبت--------- موقعيت

1 :خانه سيد ابوالفضل رفيعي : قاجاريه :16310 : 24/08/85 : شهرستان نجف آباد – بخش مهردشت – شهر علويجه – خيابان امام خميني – كوچه امام جمعه –پلاك 84
2 : خانه محمد باقر زماني :قاجاريه :16312 : 24/8/85 : شهرستان نجف آباد – بخش مهردشت – شهر علويجه – خيابان امام خميني – كوچه شهيد ابراهيمي – كوچه شادكام – پ 14
3 : خانه حسن شفيعي : قاجاريه :17034 : 18/11/1385 : شهرستان نجف آباد – بخش مهردشت – شهر علويجه – خيابان امام خميني –كوچه پايين جوي –بن بست ياس – پ 27
4 : مسجد نبي اكرم : قاجاريه :18105 : 20/12/85 : شهرستان نجف آباد – بخش مهردشت – شهر علويجه – خيابان امام خميني – انتهاي خيابان امام جمعه – كوچه پايين جوي
5 : خانه سيد محمد رفيعي(امام جمعه) : قاجاريه :18388 : 28/12/85 :شهرستان نجف آباد – بخش مهردشت – شهر علويجه – خيابان امام خميني – كوچه امام جمعه – پ 15

6 :خانه حسين زماني : قاجاريه : 18390 : 28/12/85 : شهرستان نجف آباد – بخش مهردشت – شهر علويجه – خيابان امام خميني - كوچه پايين جوي – كوچه ابراهيمي – پ32
7 : حمام گوده : قاجاريه : 18772 : 28/12/85 : شهرستان نجف آباد – بخش مهردشت – شهر علويجه – خيابان امام خميني – كوچه حمام –پ 24
8 : خانه فضل اله زماني : قاجاريه : 15179 : 24/12/85 : شهر علويجه – بافت قديمي شهر – كوچه نوبهار –كوچه شرف – پ 83

*منبع : گزارش سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري استان اصفهان